بصیرت
بیداری اسلامی، باور ملی
قالب وبلاگ
 
«لتعطفن الدنیا علینا بعد شماسها عطف الضروس علی ولدها (و تلا هذه الآیه عقیب ذلك)»1
«و نرید ان نمن علی الذین استضعفوا فی الارض و نجعلهم ائمه و نجعلهم الوارثین»2
واژه‌ها: شماس= سركشی، دشمنی، بخل و حسدورزیدن ضروس=ماده شتر بدخو
عطف= میل كردن، مهربانی و محبت

ترجمه: قطعاً دنیا بععد از سركشی و دشمنی‌هایش، به ما روی خواهد آورد همانند شتری بدخو كه به بچه خود مهربان گردد و به آن روی آورد و سپس این آیه را تلاوت نمود: «اراده كردیم به مستضعفان زمین منت گذارده، آنان را پیشوایان و وارثان (زمین و زمامداران) قرارشان دهیم.»

تفسیر و توضیح:

در این حكمت كوتاه، امام المتقین علی علیه‌‌السلام ضمن تحقیر دنیا، با تشبیهی زیبا و رسا حقیقتی را به استناد ایه شریفه قرآنی بیان می‌فرماید: بدخویی دنیا نسبت به عترت پیامبر صلی‌الله علیه وآله (كه با غصب خلافت بعد از رحلت رسول خدا آغاز شد) تشبیه نموده به شتری ماده كه از دادن شیر به دوشنده اش خودداری می كند و برای صاحب حق و ولدش نگه می‌دارد و سرانجام فراورده نوشین خود را در اختیار او قرارمی‌دهد؛ همان فرزندی كه دوشندگان غاصب او را به استضعاف كشانده بودند تا ظالمانه حق وی را ببرند. جالب اینكه در برخی از روایات به ائمه علیهم‌‌السلام بعد از پیامبر صلی‌الله علیه وآله مستضعف اطلاق شده است. از جمله در روایتی كه امام صادق علیه‌السلام می‌گوید3: روزی پیامبر خدا به سوی حضرت علی و امام حسن و امام حسین علیهم ‌السلام نگاه انداخت و گریست و فرمود: شما مستضعفان بعد از من هستید. مفضل سوال كرد؛ ای فرزند پیامبر خدا، معنای این كلام چیست؟ حضرت فرمود: امامان بعد از من شما هستید چرا كه خداوند می‌فرماید: «و نرید ان نمن...» و این آیه درباره ما جاری است و امامت ما تا قیامت و پایان عمر دنیا ادامه دارد.

بعلاوه در تفسیر آیه مذكور از حضرت علی علیه‌السلام نقل شده است كه فرمود:

«هم آل محمد یبعث الله مهدیهم بعد جهدهم فیعزّهم و یذّل عدوّهم4» مقصود از این گروه مستضعف، اهل بیت پیامبر هستند كه خداوند مهدی آنان را بعد از سختی‌ها كه بر آنان وارد شود برمی‌انگیزد و آنان را عزّت دهد و دشمنانشان را خوار و ذلیل می‌كند.

و همچنین در حدیث است، آنگاه كه «حكیمه خاتون» حضرت مهدی را كه نوزاد و كودك بود، خدمت پدرش امام حسن عسكری علیه‌السلام آورد، لب به سخن گشود و این آیه «و نرید ان نمنّ...» را با بسم الله الرحمن الرحیم تا آخر تلاوت كرد.5

در تأیید آنچه گذشت، كلام امام زین العابدین است كه میفرماید: «و الذی بعث محمداً بالحق بشیراً و نذیراً انّ الابرار منّا اهل البیت شیعتهم بمنزله موسی و شیعته و انّ عدوهم و اشیاعهم بمنزله فرعون و اشیاعه6» سوگند به آنكه محمد صلی‌الله علیه وآله را به حق بشارت دهند و بیم دهنده قرار داد. نیكان از ما اهل بیت و شیعیان آنها به منزله موسی و پیروان او هستند و دشمنان ما و پیروان آنها همانند فرعون و پیروانش می‌باشند، یعنی سرانجام بعد از همه ظلم ها بر دشمنان و فرعونیان غلبه خواهیم كرد و با هلاكت آنها حكومت حق را ایجاد خواهیم كرد. نتیجه اینكه امام علی علیه‌السلام در این كلام از آینده زیبا و نورانی خبر می‌دهد كه همان پیروزی اهل بیت علیهم‌‌السلام حق بر باطل و تحقق مدینه فاضله و آرمان شهر جهانی سرشار از عدالت و امنیت و ارزش‌های الهی خواهد بود كه توسط خاتم الاوصیاء، حضرت مهدی عجل‌الله تعالی فرجه الشریف تشكیل و رهبری می‌شود و اوست كه وارث همه انبیاء و اوصیاء و وارث همه حكومت‌ها بر گستره ارض خواهد بود و بعد از او نیز دولت حق و عدل توسط سایر امامان معصوم علیهم‌السلام تا هنگام وقوع قیامت (بر اساس روایات متعدد)7 ادامه خواهد یافت.

حال با توجه به دلالت روشن، این كلام بر عصر ظهور حضرت ‌حجه‌بن الحسن العسكری علیه‌السلام8، دلیلی ندارد تا آن را به حاكمیت بنی عباس (سفاح و منصور و...عباسی) بعد از سقوط بنی امیه منحصر بدانیم چرا كه بر خلاف ظاهر و نیز مخالف روایات مذكور بوده، مضافاً كه در زمان عباسیان نه تنها خلافت به اهل بیت علیهم‌‌السلام نرسید بلكه پیوسته در شكنجه و زندان بسر می‌بردند و خلفای بنی‌عباس به شهادت تاریخ، امامان شیعه و علویان را به قتل می‌رساندند و علویان را به قتل می‌رساندند تا دوران غیبت امام دوازدهم پیش آمد.9

«...ومنها، قد لبس للحكمه جنّتها و اخذها بجمیع ادبها، من الاقبال علیها والمعرفه بها و التفرع لها فهی عند نفسه ضالته التی یطلبها و حاجته التی یسأل عنها فهو مغترب اذا اغترب الاسلام و ضرب بعسیب ذنبه و الصق الارض بجرانه، بقیه من بقایا حجته، خلیفه من خلائف انبیائه.10»

شأن صدور خطبه:

نوف بكالی11 نقل كرده است، حضرت امیرالمومنین علی علیه‌السلام در سال 40 هجری (اواخر عمر خود) در شهر كوفه روی سنگی كه «جعده بن هبیره مخزومی12» آماده كرده بود، ایستاد و در حالی كه امام علیه‌السلام پیراهنی از پشم بر تن و بند شمشیر و كفش او از لیف خرما و بر پیشانی حضرتش (از كثرت سجود) پینه آشكار بود، این خطبه را ایراد فرمود.

واژه‌ها: ضاله: گمشده جنه:سپر، نوعی لباس جران: جلو گردن شتر یا سینه او

عسیب: رستنگاه مو، بیخ چانه و دم ذنب: دنباله، گناه، متابعت كرد، دم

 

ترجمه:

به راستی او سپر و زره حكمت را به بر كرده (با داشتن مراتب عالی علم و عصمت از تیرهای تمایلات نفسانی و علائق مادی مصون می‌باشد) و حكمت را با تمام آدابش داراست كه عبارتند از اقبال و توجه به آن و معرفت كامل به آن و فارغ شدن برای آن به گونه‌ای كه حكمت گمشده او بوده و همواره آن را می‌طلبد و آرزو و نیاز اوست كه پیوست (بخاطر شدت اشتیاق به حكمت) جویای آن است. پس آن رهبر موعود، غربت و غیبت اختیار كند هنگامی كه اسلام غریب، و در غروب باشد، و همانند شتر رنج دیده و در راه مانده دم خود را به حركت آورد و سینه‌اش را به زمین چسباند13، او باقیمانده حجت های خدا و آخرین خلیفه از جانشینان پیامبران خدا است.

 

شرح و تفسیر:

امام علی علیه‌السلام، در این خطبه بعد از حمد و ثنای خداوندی و بیان راه‌های معرفت او و توصیه و عبرت و درس‌آموزی از تاریخ؛ به بیان برخی از اوصاف آخرین حجت حق می‌پردازد و ضمن ذكر فضیلت و حكمت او غیبت و غربتش را (غیبت صغرا و كبرا) و عدل اسلام14 و قرآن بودنش را كه با غروب و طلوع هریك دیگری هم غروب و طلوع می‌یابد15 خاطرنشان می‌سازد.

آری علی علیه‌السلام در آن عصر سخت اسلام، آینده امیدافرین را نوید می‌دهد (ائمه‌علیهم‌السلام نیز در هر فرصت مناسبی از ظهور و قیام و نهضت عظیم علوی جهانی مهدی موعود عجل‌الله تعالی فرجه الشریف و ویژگی‌های او و حكومت و یارانش خبر می‌دادند).

از علامه مجلسی (ره) نقل شده است كه این بخش از خطبه در رابطه با حضرت مهدی عجل‌الله تعالی فرجه الشریف می‌باشد و همچنین ابن ابی الحدید این نظر را به شیعه امامیه نسبت میدهد16 و نیز علامه خویی (ره) همین نظر را تأیید نموده17 و عقیده طایفه معتزله كه می‌گویند: آنحضرت در آینده و آخرالزمان به دنیا خواهد آمدو مدتی پنهان بوده، بعد قیام می‌كند رد می‌نماید چرا كه ما دلایل عقلی و نقلی و روایات و اخبار متواتر و فراوان داریم كه هیچگاه زمین از حجت حق و امام معصوم خالی نمی‌باشد و در كتب اهل تسنن نیز مكرر آمده18. بعلاوه عقیده ما شیعیان دوازده امامی بر آن است كه حضرتش در زمان خاصی (سال 255ه.ق) در سامراء از پدر و مادر خاص (امام حسن عسكری علیه‌السلام و نرجس خاتون) با تمام خصوصیاتش به دنیا آمده و اكنون زنده و در پرده غیبت به سر می‌بردهمانند خورشید در پشت پرده ابرها كه باز نور و انرژی حیاتبخش آن به تمام موجودات زمین می‌رسد و پنهان بودن آن ولی الله اعظم عجل‌الله تعالی فرجه الشریف از دید مردم بخاطر مصالح و حكمت است و آنگاه كه زمینه‌های اجتماعی و علمی و000 فراهم شود به فرمان الهی قیام می‌كند و بشریت را از بدبختی و ظلم و فساد نجات می‌دهد.

و مسأله طول عمر ان ححضرت نیز از نظر علمی، تاریخی و اعتقادی و000 پاسخ داده شده است كه پرداختن به ان از حوصله این كتاب بیرون است.19

امام علی علیه‌السلام در بیان ویژگی‌های آن منجی موعود می‌فرماید:

الف) حكمت را با تمام آداب و ابعادش داراست، حقایق هستی و علوم حقه را یافته مطیع محض خدا می‌باشد (بیعت هیچ قدرتمندی را ندارد) عبودیت و خشیت پروردگار سپر و زره اوست (در برابر تیرهای تمایلات و توطئه‌ها و تهدیدهای شیاطین درون و بیرون) كه معصوم است و مصون (در حصن تقوا و خوف خداوندی) و چون می‌داند خصلتی شریف تر و رفیع‌تر و گرانبهاتر از حكمت نیست، چنانچه قرآن می فرماید: «و من یوتی الحكمه فقد اوتی خیراً كثیراً20»با آنكه نسبت به همه جهان و دنیا می‌فرماید: «قل متاع الدنیا قلیل21» یعنی او دل از علائق و وابستگی‌های دنیوی و مادی محدود بریده و با حكمت و معنویت و ملكه فضائل كامله انس و الفت یافته همان‌گونه كه علی علیه‌السلام می‌فرماید: «الحكمه ضاله المومن22»

ب) آن رهبر موعود از نظرها غایب بوده زیرا اسلام غریب و در غربت مانده است (با فراگیرشدن فساد و گسترش جور و جنایت) و قرآن مهجور واقع شده و عترت همان امام معصوم و عدل كتاب الله است (طبق حدیث ثقلین)23 كه با مهجور ماندن یكی، دیگری هم مهجور قرار می‌گیرد. وقتی قوانین قرآن و دستورات اسلام و ارزش‌های اخلاقی آن منزوی گشت و افول نمود، امام حق و عدل هم دور از مدیریت دین و دنیای جامعه بشری (در غیبت) بسر می‌برد و همانطور كه پیامبر صلی‌الله علیه وآله فرمود: «اذا خرج المهدی من ولدی نزل عیسی بن مریم فصلی خلفه بدء الاسلام غریباً و سیعود غریباً كما بدء فطوبی للغرباء قیل یا رسول الله ثم یكون ماذا قال ثم یرجع الحق الی اهله24» ، وقتی حضرت مهدی عجل‌الله تعالی فرجه الشریف قیام كند او كه از فرزندان من می‌باشد، حضرت عیسی علیه‌السلام از آسمان فرود آید و پشت سر او به نماز ایستد، اسلام با غربت و كمی باور شكل و در آینده نیز غریب خواهد شد (كمی مسلمانان راستین و عدم اجراء دستوراتش) پس خوشا بحال غریبان (مسلمانان اندكی كه صبر كردند و ایمان خود را حفظ نمودند و به پاداش بهشت رسیدند.) در ادامه از پیامبر صلی‌الله علیه وآله سوال شد بعد از غربت چه خواهد شد؟ فرمود آنگاه حق به اهلش برمی‌گردد (خلافت و حكومت به امام بحق و جانشینان معصوم پیامبر صلی‌الله علیه وآله می‌رسد و اسلام عزّت و اقتدار می‌یابد.)

جالب اینكه در برخی روایات به حضرت مهدی عجل‌الله تعالی فرجه الشریف نسبت غریب داده شده از جمله در روایتی موسی بن جعفر علیه‌السلام می‌فرماید: «هو الطرید الوحید الغریب الغایب عن اهله الموتور بابیه»، اوست رانده شده تنها و غریب و پنهان از اهل و امتش، و خونخواه پدرش خواهد بود.25

ج) ویژگی دیگر آن صاحب حكمت، این است كه آخرین و باقیمانده حجت‌های الهی و از جانشینان پیامبران می‌باشد (برای هدایت و رهبری بندگان خدا) بدیهی است وصف حجت الله و خلیفه الله فقط به انبیاء و اوصیاء و ائمه معصوم و منصوب پیامبر صلی‌الله علیه وآله اطلاق می‌شود (نه به هر عالم یا عارفی بدون مقام عصمت كه كلام و كارش حجت نمی‌باشد) و خلیفه و وارث واقعی انبیاء و امامان در عصر غیبت، همان مهدی منتظر می‌باشد.26

شاید این همه توصیف و تبیین ویژگی‌های آن امام موعود، هشدار ائمه است به پیروان خود و مسلمانان تا مبادا در عصر طولانی غیبت و آزمون‌های سخت، دنبال هر فرصت‌طلب مدعی مهدویت نروند و با آگاهی از معیارهای مكتبی مدعیان دروغین را طرد كنند.

در بخش پایانی خطبه امام علی علیه‌السلام، اصحاب خود را پند و اندرز می‌دهد و با یادی خاص از یاران شجاع و شهیدش، همگان را برای جهاد و پیكار علیه معاویه بن ابوسفیان، مهیا و سازماندهی كرده این‌گونه می‌فرماید:

«ای مردم! من مواعظی را كه پیامبران برای امت‌های خود بیان كردند میان شما نشر دادم و تكالیفی را كه جانشینان پیامبران گذشته در میان امت خود به انجام رساندند، تحقق بخشیدم.

با تازیانه (كنایه از كلام تند) شما را ادب كردم نپذیرفتید، به راه راست نرفتید، و با هشدارهای فراوان شما را خواندم ولی جمع نشدید. شما را به خدا!!! آیا منتظرید رهبری جز من با شما همراهی كند و راه حق را به شما نشان دهد؟ اگاه باشید! آنچه از دنیا روی آورده بود پشت كرد و آنچه پشت كرده بود روی آورد، و بندگان نیكوكار خدا آماده كوچ‌كردن شدند و دنیای اندك و فانی را با آخرت جاویدان تعویض كردند.
آری آن دسته از برادرانی كه در جنگ صفین خونشان ریخت، هیچ زیانی نكرده‌اند گرچه امروز نیستند تا خوراكشان غم و غصه و نوشیدنی آنها خونابه دل باشد، به خدا سوگند آنان خدا را ملاقات كردند، كه پاداش آنان را داد و پس از دوران ترس، آنها را در سرای امن خود جایگزین فرمود.

كجا هستند برادران من كه به راه حق رفتند و با حق درگذشتند؟، كجاست عمّار؟ و كجاست پسر یتهان؟ (مالك بن یتهان انصاری) و كجاست ذوالشهادتین؟ (خزیمه بن ثابت انصاری كه پیامبر اكرم صلی‌الله علیه وآله شهادت او را دو شهادت دانست) و كجایند همانند آنان از برادرانشان كه پیمان جانبازی بستند، و سرهایشان را (دشمنان) برای ستمگری فرستادند؟

نوف می‌گوید: (امام علیه‌السلام به اینجا كه رسید دست به محاسن مبارك گرفت و زمانی طولانی گریست و سپس فرمود:)
دریغاً از برادرانم كه قرآن را خواندند و بر اساس آن قضاوت كردند، در واجبات الاهی اندیشه كرده و آنها را برپاداشتند. سنّت‌های خدایی را زنده و بدعت‌ها را نابود كردند. دعوت جهاد را پذیرفته و به رهبر خود اطمینان داشته و از او پیروی كردند (سپس با صدای بلند فرمود:)
جهاد! جهاد! بندگان خدا، من امروز لشكر آماده می‌كنم، آنكه خواهد به سوی خدا رود همراه ما خارج شود.

«نوف» در این مورد می گوید امام علی علیه‌السلام برای امام حسین علیه‌السلام ده هزار سپاهی، برای قیس بن سعد، ده هزار سپاهی، برای ابو ایّوب انصاری ده هزار سپاهی و برای دیگر فرماندهان نیز سپاهی معین كرده و آماده بازگشت به صفین بود كه قبل از جمعه، ابن ملجم ملعون به امام ضربت زد و لشكریان به خانه‌ها بازگشتند، و ما چون گوسفندانی بودیم كه شبان خود را از دست داده و گرگ‌ها از هر طرف برایمان دهان گشوده بودند.»

 

پی‌نوشت‌ها:

1- نهج‌البلاغه، حكمت209(محمد دشتی)200(فیض‌الاسلام)
2- سوره قصص، آیه 5
3- نورالثقلین، ج4، ص 110
4- بحارالانوار، ج 51 ، ص54 ، نورالثقلین، ج4، ص 110، غیبت شیخ طوسی(ره)، ص 113
5- تفسیر نورالثقلین، ج 4، ص 11
6- كنزالدقائق، ج 10، ص32 و تفسیر مجمع‌البیان، ج 4، ص239
7- تفسیر عیاشی، ج2، ص 282، اصول كافی، ج1، ص 197
8- منهاج البراغه، ج 21، ص 280، شرح نهج‌البلاغه ابن ابی‌الحدید، ج19، ص40
9- این گونه سخن‌ها نه تنها پیشگویی و گویای دانش عمیق علی علیه‌‌السلام و یا قدرت ادبی آن امیر بیان بوده كه بیانگر مظلومیت و غربت جانكاه او نیز هست كه با كنایه و پوشیده حرف‌ها و دردهایش را اظهار می‌كند، بعلاوه بر جان اهل بیت علیهم‌السلام و پیروانشان عطر امید می‌پاشد و یأس و سردی را از دل‌ها می‌زداید.
10- نهج‌البلاغه، خطبه 181، فیض‌الاسلام
11- نوف، پسر فضاله از بنی‌بكال كه قبیله و تیره‌ای بودند در حمیر(محلی در نزدیكی صنعای یمن) و از اصحاب خاص علی علیه‌‌السلام است.
12- جعده، خواهرزاده امام علی علیه‌‌السلام، پسر ام هانی دختر ابوطالب كه از طرف آن حضرت استاندار خراسان بوده است.
13- در بین عرب‌ها این ضرب‌المثل و كنایه از درماندگی و ناتوانی از قیام وحركت است و علی علیه‌‌السلام با تشبیه اسلام به شتر آسیب‌دیده و خفته كه حیات و حضور ظاهری دارد ولی بی‌تحرك است و بی‌فایده مانده است، نهایت ضعف و ناتوان شدنش را در آخرالزمان می‌رساند.
14- قال النبی صلی‌‌الله علیه‌وآله: انی تارك فیكم الثقلین، كتاب الله و عترتی اهل بیتی فانهما لن یفترقاً حتی یردا علی الحوض. حدیث متواتر و مشهور در كتب شیعه و سنی.
15- قال النبی صلی‌‌الله علیه‌وآله: الاسلام بدء غریبات و سیعود غریباً.
16- شرح نهج‌البلاغه، ابن ابی الحدید، ج10، ص 96
17- شرح نهج‌البلاغه، محقق خویی، ج 10، ص 351
18- الامام المهدی، عند اهل السنه.
19- ر. ك. فصلنامه انتظار، شماره6 ، ص 222
20- بقره، 269
21- نساء، 77
22- نهج‌البلاغه، حكمت 80
23- سند حنبل، ج5 ، ص 181، كنزالعمال، ج 1، ص 44 و مجامع روایی شیعه.
24- بحارالانوار، ج 25، ص 136، منتخب الاثر، ص41
25- منتخب الاثر، ص 262
26- منهاج البراع، ج 10، ص355


طبقه بندی: موعود،
برچسب ها: امام علی(ع)، امام زمان، نهج البلاغه، آخرالزمان، موعود،
[ جمعه 6 خرداد 1390 ] [ 10:20 ق.ظ ] [ رضا ]
.: Weblog Themes By WeblogSkin :.
درباره وبلاگ


----------------------------------------

در اینجا مشق بصیرت می کنم.
امید دارم به فضل خدا
قدم در این راه گذاشتن با من
به بصیرت واقعی رساندن با خدا
ان شا الله

----------------------------------------

میخوایم 4 کلام حرف حساب بزنیم
اون هم خودمونی...

----------------------------------------

همیشه برای رضای خدا کار کنید!
زیرا ممکن است شما با دروغی
واجبی را اجرا کنید...
ولی خدا راضی نباشد

----------------------------------------

این وبلاگ کاملا شخصی بوده
و به هیچ نهادی وابسته نمیباشد!!

----------------------------------------

آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
كل مطالب : عدد
آخرین بروز رسانی :
امکانات وب

اللّهُمَّ كُنْ لِوَلِیِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَیْهِ وَعَلى آبائِهِ فی هذِهِ السّاعَةِ وَفی كُلِّ ساعَةٍ وَلِیّاً وَحافِظاً وَقائِدا ‏وَناصِراً وَدَلیلاً وَعَیْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَك َطَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فیها طَویلاً

Google

در این وبلاگ
در اینترنت
بک لینک
شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Mobile Traffic | سایت سوالات